1.1. Fiziki Şəxslərin Gəlir Vergisinin Mahiyyəti və Ödəyiciləri Fiziki şəxslərin gəlir vergisi, fiziki şəxslərin əldə etdiyi gəlirlərdən tutulan birbaşa vergi növüdür. Vergi Məcəlləsinin 95-ci maddəsinə əsasən, rezident və qeyri-rezident fiziki şəxslər gəlir vergisinin ödəyiciləridirlər.
• Rezidentlər: Vergi ili üçün rezidentlərin bütün gəliri (həm Azərbaycan daxilində, həm də xaricdə əldə edilən) vergitutma obyektidir. Vergi tutulan gəlir ümumi gəlirlə bu gəlirdən çıxılan xərclər arasındakı fərqdir.
• Qeyri-rezidentlər: Yalnız Azərbaycan mənbəyindən əldə etdikləri gəlirlərdən vergi ödəyirlər. Əgər qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi yoxdurusa, gəlir xərclər çıxılmadan ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunur.
1.2. Vergitutma Obyektləri və Gəlir Növləri Fiziki şəxsin gəlirləri iki əsas qrupa bölünür: muzdlu işlə əlaqədar gəlirlər və muzdlu işə aid olmayan gəlirlər.
A. Muzdlu işlə əlaqədar gəlir (Əmək haqqı): Bu gəlirə əmək haqqı, mükafatlar və iş yerindən alınan hər hansı fayda daxildir. İşçinin işəgötürənə olan borcunun bağışlanılması, işçinin xərclərinin əvəzinin ödənilməsi və sığorta haqlarının işəgötürən tərəfindən ödənilməsi də gəlir hesab edilir. Vergi dərəcələri (Maddə 101):
1. Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoru: 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə:
◦ 8000 manatadək gəlir – 0% (vergidən azaddır).
◦ 8000 manatdan çox olduqda – 8000 manatdan çox olan məbləğin 14%-i.
2. Neft-qaz sahəsi və dövlət sektoru:
◦ 2500 manatadək – 14%.
◦ 2500 manatdan çox olduqda – 350 manat + 2500-dən çox olan hissənin 25%-i.
B. Sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlir: Fərdi sahibkarların (hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıqla məşğul olanlar) gəlirləri (gəlir çıxılsın xərclər) 20% dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur. Güzəşt: Mikro sahibkarlıq subyekti olan fərdi sahibkarların gəlirinin 75%-i vergidən azaddır. Yəni, onlar faktiki olaraq mənfəətin yalnız 25%-dən 20% vergi (effektiv 5%) ödəyirlər.
C. Qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlir (Əmlakdan və puldan gəlir): Bu kateqoriyaya faiz, dividend, icarə haqqı və royalti daxildir.
• Dividendlər: Rezident müəssisə tərəfindən ödənilən dividenddən ödəmə mənbəyində 5% vergi tutulur.
• Faizlər: Fiziki şəxslərə ödənilən faizlərdən ödəmə mənbəyində 10% vergi tutulur.
• İcarə haqqı və Royalti: Daşınan və daşınmaz əmlakın icarəsindən və royaltidən əldə olunan gəlirdən ödəmə mənbəyində 14% vergi tutulur.
• Qeyri-sahibkarlıq üzrə digər gəlirlər: İllik gəlirdən (xərclər çıxıldıqdan sonra) 14% dərəcə ilə vergi hesablanır.
1.3. Vergi Güzəştləri və Azadolmalar (Maddə 102) Vergi Məcəlləsi sosial qruplar üçün geniş güzəştlər nəzərdə tutur:
• Şəhid ailələri: Şəhid statusu almış şəxslərin valideynləri, dul arvadları və övladlarının muzdlu işdən aylıq gəliri 800 manat azaldılır.
• Müharibə qəhrəmanları və əlilliyi olanlar: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları, I və II dərəcə əlilliyi olan şəxslərin gəliri 400 manat azaldılır.
• Digər kateqoriyalar: I dərəcə əlilliyi olan şəxsə baxanlar, Əfqanıstan döyüşçüləri, məcburi köçkünlər üçün gəlir 100 manat azaldılır.
• Gəlir səviyyəsinə görə güzəşt: Fiziki şəxsin əsas iş yerində aylıq gəliri 2500 manatadək olduqda, gəlir 200 manat azaldılır.
1.4. Bəyannamə və Ödəniş Müddətləri Fiziki şəxslər gəlir vergisi bəyannaməsini hesabat ilindən sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq vergi orqanına təqdim etməli və vergini həmin müddətdə ödəməlidirlər. Muzdlu işçilər üçün vergi işəgötürən (vergi agenti) tərəfindən hər ay hesablanır və növbəti ayın 20-dək büdcəyə köçürülür.