1.1. "Şəxs" və "Vergi Ödəyicisi" Anlayışları Vergi qanunvericiliyinə əsasən vergi öhdəliyi daşıyan subyektləri düzgün təsnif etmək üçün ilk növbədə "Şəxs" və "Vergi ödəyicisi" anlayışlarının fərqini bilmək lazımdır.
• Şəxs: Vergi Məcəlləsinin məqsədləri üçün "şəxs" dedikdə istənilən fiziki və ya hüquqi şəxs, habelə qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi, filialı və digər bölməsi nəzərdə tutulur.
• Vergi ödəyicisi: Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş vergitutma obyektlərindən (məsələn, gəlirdən, mənfəətdən, əmlakdan və s.) vergini ödəməli olan istənilən şəxs vergi ödəyicisi hesab edilir.
1.2. Vergi Ödəyicilərinin Kateqoriyaları: Fiziki və Hüquqi Şəxslər Vergi ödəyiciləri hüquqi statusuna görə iki əsas qrupa bölünür:
1. Fiziki şəxs: Bu kateqoriyaya yalnız Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları deyil, həmçinin əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər də daxildir.
2. Hüquqi şəxs: Azərbaycan Respublikasının və ya xarici dövlətin qanunvericiliyinə uyğun olaraq hüquqi şəxs statusunda (məsələn, MMC, ASC və s.) yaradılmış müəssisə və təşkilatlar hüquqi şəxs sayılır.
1.3. Rezidentlik Statusu (Rezidentlər) Vergitutma məqsədləri üçün şəxslərin rezident və ya qeyri-rezident olması onların vergi öhdəliklərinin həcmini (məsələn, dünya gəlirlərindən, yoxsa yalnız Azərbaycan mənbəyindən vergi ödəməsini) müəyyən edir.
A. Fiziki şəxslərin rezidentliyi: Fiziki şəxs aşağıdakı hallardan birinə cavab verdikdə Azərbaycan Respublikasının rezidenti sayılır:
• 182 gün qaydası: Təqvim ilində başa çatan hər hansı ardıcıl 12 aylıq dövr ərzində üst-üstə 182 gündən artıq vaxtda faktiki olaraq Azərbaycan ərazisində olduqda.
• Dövlət xidməti: Təqvim ili içərisində və ya bir təqvim ili ərzində xarici ölkədə Azərbaycan Respublikasının dövlət xidmətində olduqda (məsələn, diplomatlar).
Qeyd: Əgər fiziki şəxsin Azərbaycan ərazisində və xarici ölkədə olma müddəti 182 gündən artıq olmazsa, rezidentlik aşağıdakı meyarların ardıcıllığı (iyerarxiyası) ilə müəyyən edilir,:
1. Daimi yaşayış yeri;
2. Həyati mənafelərinin mərkəzi (iqtisadi və sosial əlaqələrin daha sıx olduğu yer);
3. Adətən yaşadığı yer;
4. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı.
B. Hüquqi şəxslərin rezidentliyi: Hüquqi şəxs o halda rezident hesab edilir ki:
• Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq təsis edilsin və sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirsin; VƏ YA
• İdarəetmə yeri Azərbaycan Respublikasında olsun. İdarəetmə yeri dedikdə, əsas nəzarət orqanlarının yerindən asılı olmayaraq, kommersiya qərarlarının qəbul edildiyi və gündəlik praktiki idarəetmənin həyata keçirildiyi yer nəzərdə tutulur.
1.4. Qeyri-Rezidentlər Rezident anlayışı ilə əhatə edilməyən şəxslər qeyri-rezident sayılır. Bundan əlavə, aşağıdakı şəxslər (əgər Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmurlarsa) qeyri-rezident hesab olunurlar,:
• Azərbaycanda diplomatik və ya konsulluq statusu olan şəxslər və onların ailə üzvləri;
• Beynəlxalq təşkilatların əməkdaşları və ya xarici ölkənin dövlət xidmətini həyata keçirən şəxslər və onların ailə üzvləri;
• Məqsədi yalnız bir xarici dövlətdən digərinə keçmək olan şəxslər (tranzit sərnişinlər);
• Diplomatik nümayəndəliklər, konsulluqlar və beynəlxalq təşkilatların nümayəndəlikləri.