1.1. Vergi Məcəlləsinin Statusu və Tənzimləmə Dairəsi Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi ölkənin vergi sisteminin hüquqi bünövrəsidir. Məcəllə vergi sistemini, vergitutmanın ümumi əsaslarını, vergilərin müəyyən edilməsi, ödənilməsi və yığılması qaydalarını tənzimləyir. Bu sənəd vergi ödəyicilərinin, vergi orqanlarının və vergi münasibətlərinin digər iştirakçılarının hüquq və vəzifələrini, habelə vergi nəzarətinin forma və metodlarını müəyyən edir. Mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Vergi Məcəlləsi təkcə mərkəzi icra hakimiyyəti üçün deyil, həm də Naxçıvan Muxtar Respublikasında və bələdiyyələrdə vergitutmanın ümumi əsaslarını müəyyən edir.
1.2. Vergi Qanunvericiliyi Sistemi Azərbaycanın vergi qanunvericiliyi üç əsas elementdən ibarətdir:
1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası;
2. Vergi Məcəlləsi;
3. Onlara uyğun qəbul edilmiş qanunvericilik aktları.
Qanunların iyerarxiyası və üstünlüyü:
• Vergi qanunvericiliyi aktları ilə digər sahə qanunvericilik aktları arasında ziddiyyət yaranarsa, vergitutma məsələlərində vergi qanunvericiliyi tətbiq edilir.
• Vergi Məcəlləsindən başqa digər qanunvericilik aktlarına (məsələn, büdcə qanunu, İnzibati Xətalar Məcəlləsi, Cinayət Məcəlləsi və Hasilatın Pay bölgüsü haqqında sazişlər istisna olmaqla) vergitutma məsələləri daxil edilə bilməz,,.
• Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə Vergi Məcəlləsindən fərqli qaydalar nəzərdə tutularsa, beynəlxalq müqavilələrin qaydaları üstün tutulur.
1.3. Vergitutmanın Əsas Prinsipləri
• Qanunilik (Legitimlik): Azərbaycan Respublikasının vergiləri yalnız bu Məcəllə ilə müəyyən edilir. Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, yaxud Məcəllədəki qaydalardan fərqli müəyyən edilən vergiləri ödəmək vəzifəsi heç kəsin üzərinə qoyula bilməz. Vergilərin dəyişdirilməsi və ya ləğvi yalnız Məcəlləyə dəyişiklik etməklə mümkündür.
• Bərabərlik: Vergilər siyasi, ideoloji, etnik, konfessional və digər xüsusiyyətlərə görə ayrı-seçkilik xarakteri daşıya bilməz. Mülkiyyət formasından, vətəndaşlıqdan və ya kapitalın mənşəyindən asılı olaraq fərqli vergi dərəcələrinin tətbiqi qadağandır. Vergi qanunvericiliyi vergitutmanın ümumi, bərabər və ədalətli olmasına əsaslanmalıdır.
• Ədalətlilik və İqtisadi Əsaslandırma: Vergilər iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmalıdır. Heç bir şəxs eyni gəlirdən eyni növ vergini bir dəfədən artıq ödəməyə məcbur edilə bilməz (ikiqat vergitutmanın qadağan olunması). Həmçinin, Azərbaycanın vahid iqtisadi məkanını pozan, malların və pulların sərbəst hərəkətini məhdudlaşdıran vergilərin tətbiqinə yol verilmir.
• Şəffaflıq və Müəyyənlik: Vergi qanunvericiliyi elə formalaşdırılmalıdır ki, hər kəs hansı vergini, nə vaxt, hansı qaydada və hansı məbləğdə ödəməli olduğunu dəqiq bilsin. Vergi ödəyicilərinin vergi qanunvericiliyi barədə məlumat almaq, normativ aktlarla tanış olmaq hüququ vardır,. Əgər qanunvericilikdə ziddiyyətlər və aydın olmayan məqamlar varsa, onlar vergi ödəyicisinin xeyrinə şərh edilir.