Dodaq Boyası Effekti: İqtisadi Böhranlarda Dəyişən İstehlakçı Davranışları
İqtisadiyyat zəifləyən zaman insanlar adətən xərclərini azaldır. Siz böyük planlarınızı təxirə salırsınız. Ev və ya avtomobil almaq fikrindən daşınırsınız. Lakin statistika maraqlı bir faktı ortaya qoyur. İnsanlar bəzi məhsulları almağa davam edir. Kosmetika və restoran xərcləri azalmır. Əksinə artır. İqtisadçılar buna dodaq boyası effekti deyir. Bu fenomen böhran dövrlərində insan psixologiyasını izah edir.
Dodaq Boyası Effekti Nədir
Termin ilk dəfə 2001-ci ildə istifadə edildi. Estée Lauder şirkətinin rəhbəri Leonard Lauder bu ifadəni işlətdi. O müşahidə etdi ki, 11 sentyabr hadisələrindən sonra kosmetika satışları artdı. İqtisadiyyat tənəzzülə uğrayanda insanlar bahalı mallardan imtina edir. Kürklər, zinət əşyaları və bahalı texnika arxa plana keçir. İnsanlar özlərini yaxşı hiss etmək istəyir. Buna görə daha ucuz lüks məhsullara üz tuturlar. Dodaq boyası bunun simvoludur. O nisbətən ucuzdur. Lakin vizual olaraq dəyişiklik yaradır. Bu alış insanlara normal həyat hissi verir.
Siz bahalı bir çanta ala bilmirsiniz. Amma keyfiyyətli bir dodaq boyası almağa gücünüz çatır. Bu qərar məntiqlidir. İnsanlar tam qənaət rejiminə keçmir. Onlar xərclərinin istiqamətini dəyişir.
İqtisadi Böhran və Psixologiya
Maliyyə çətinlikləri stress yaradır. İşsizlik qorxusu və inflyasiya sizi narahat edir. İnsan beyni bu stressdən qaçmaq yolları axtarır. Kiçik alış-verişlər dopamin ifraz edir. Bu qısamüddətli xoşbəxtlik hissidir. Siz mağazaya girirsiniz. Kiçik bir əşya alırsınız. Bu sizə nəzarət hissi verir. İqtisadiyyatı idarə edə bilmirsiniz. Amma öz xarici görünüşünüzü və ya naharınızı idarə edirsiniz.
Psixoloqlar bunu təsdiqləyir. İnsanlar çətin vaxtlarda özlərini mükafatlandırmaq istəyir. Bu mükafatlar böyük olmur. Gündəlik həyatın bir parçasına çevrilir. Səhər qəhvəsi və ya yeni bir ətir bu kateqoriyaya daxildir. Siz bu xərcləri lüzumsuz görmürsünüz. Onları zəruri mənəvi dəstək kimi qəbul edirsiniz.
Restoranlar və Yeni Xərcləmə Vərdişləri
Son illərdə dodaq boyası effekti forma dəyişdi. İnsanlar yalnız kosmetika almır. Onlar restoranlara və kafelərə daha çox gedir. İqtisadiyyatın zəifləməsinə baxmayaraq restoranlar doludur. Bu ilk baxışda qəribə görünür. Pul yoxdursa niyə insanlar evdə yemək bişirmir? Cavab sadədir. Restoranda yemək yemək əlçatan bir lüksdür.
Siz tətilə gedə bilmirsiniz. Xarici ölkəyə səyahət etmək çox bahadır. Yeni ev almaq xəyal olur. Böyük hədəflər əlçatmaz olanda insanlar kiçik həzzlərə yönəlir. Dostlarla nahar etmək sosial ehtiyacı ödəyir. Bu həm də status göstəricisidir. Siz hələ də normal həyat yaşadığınızı sübut edirsiniz. İnsanlar təcrübələrə pul xərcləməyi üstün tutur.
Restoran xərcləri bahalı əmlak xərclərini əvəz edir. Siz ipoteka krediti götürmək əvəzinə dadlı bir şam yeməyi yeyirsiniz. Bu davranışa "təsəlli xərcləməsi" də deyilir. İnsanlar gələcəyə investisiya etmək əvəzinə bu günü yaşamağı seçir. İnflyasiya pulun dəyərini yeyir. Yığım etmək mənasız görünür. Buna görə pulu bu gün xərcləmək daha məntiqli gəlir.
Kiçik Lükslər Niyə Önəmlidir
Kiçik lükslər bazarı böhran zamanı böyüyür. Şirkətlər bunu başa düşür. Onlar məhsullarını əlçatan qiymətə təklif edir. Premium şokoladlar, xüsusi çaylar və ya brend aksesuarlar populyarlaşır. İstehlakçı keyfiyyətdən tam imtina etmir. Sadəcə miqyası kiçildir.
Bu tendensiya təkcə qadınlara aid deyil. Kişilər də oxşar davranış sərgiləyir. Onlar bahalı saat əvəzinə keyfiyyətli spirtli içki və ya elektronika aksesuarları alır. Məqsəd eynidir. Statusu qorumaq və özünü yaxşı hiss etmək.
Marketinq və Bizneslər Üçün Nəticələr
Bizneslər bu effektdən istifadə edir. Onlar reklam kampaniyalarını dəyişir. Məhsulun "mükafat" tərəfini qabardırlar. Restoranlar xüsusi menyular hazırlayır. Kosmetika şirkətləri kiçik qablaşdırmalar təklif edir. Məqsəd müştərinin büdcəsinə uyğunlaşmaqdır.
Siz endirimlərə daha həssas olursunuz. Lakin keyfiyyət axtarışınız dayanmır. Brendlər bunu bilir. Onlar sizə "bu çətinlikdə buna layiqsiniz" mesajını verir. Bu mesaj güclü təsir bağışlayır. İstehlakçı özünü başa düşülmüş hiss edir.
- İnsanlar böyük hədəflərdən imtina edir.
- Kiçik və əlçatan lüks mallara tələbat artır.
- Restoranlar sosiallaşma və mənəvi rahatlıq məkanı olur.
- Psixoloji amillər iqtisadi məntiqi üstələyir.
- Brendlər emosional mesajlara üstünlük verir.
Tez-tez Verilən Suallar
Dodaq boyası effekti həmişə işləyirmi?
Bəli. Tarixi verilənlər bunu təsdiqləyir. 2008-ci il böhranında və pandemiya dövründə oxşar tendensiyalar müşahidə edildi. Məhsulun növü dəyişə bilər amma prinsip eyni qalır.
Bu effekt yalnız kosmetikaya aiddir?
Xeyr. Adı belə olsa da, bu fenomen genişdir. Bura bahalı qəhvə, kinoteatr biletləri, restoran yeməkləri və kiçik elektronika daxildir. Hər hansı kiçik, lakin keyfiyyətli məhsul bu qrupa girir.
Niyə insanlar pul yoxkən restorana gedir?
Bu bir növ qaçışdır. Evdə oturmaq böhranı xatırladır. Restorana getmək isə normallıq illüziyası yaradır. Bu həm də digər böyük xərclərin (səyahət, ev) əvəzedicisidir.
Bu davranış iqtisadiyyata necə təsir edir?
Bu effekt bəzi sektorları xilas edir. Pərakəndə satış və xidmət sektoru tam çöküşdən qurtulur. Pul dövriyyədə qalır.
Kişilərdə dodaq boyası effekti necə özünü göstərir?
Kişilər daha çox qadcetlər, oyunlar və ya hobbi məhsullarına yönəlir. Onlar da bahalı avtomobil əvəzinə daha kiçik status simvolları alırlar.
Büdcənizi yenidən nəzərdən keçirin. Xərclərinizin arxasında duran emosional səbəbləri anlayın. Pulu hara xərclədiyinizi bilmək sizə güc verəcək.